همه چیز درباره رم سیستم و نحوه عملکرد رم در سیستم های کامپیوتری

راهکارهای رفع هنگی سیستم
با کامپیوتر هنگ کرده چه بکنیم؟ | رفع هنگی سیستم
آگوست 13, 2019
تعمیر لپ تاپ با چند راهکار ساده
آگوست 14, 2019
نمایش همه

همه چیز درباره رم سیستم و نحوه عملکرد رم در سیستم های کامپیوتری


رم یکی از کلیدی ترین اجزای کامپیوترها است. سوالی که همواره در هنگام خرید کامپیوتر جدید یا ارتقای کامپیوتر قدیمی پیش می آید این است که با توجه به استفاده، چه ظرفیت رمی نیاز دارم؟ همچنین چطور می توانم رم کامپیوتر خود را ارتقا دهم؟

یک حافظه پرسرعت با دسترسی تصادفی است که نگهداری و انتقال اطلاعات را با سرعت بالا میسر می سازد.

میزان RAM در خرید گوشی های هوشمند نیز اهمیت دارد. البته در این مطلب بیشتر بر ظرفیت مورد نیاز در سیستم های کامپیوتر مبتنی بر سیستم عامل های Windows ، MAC OS و Chrome OS متمرکز می شویم.

RAM چه وظیفه ای دارد؟                      

ابتدا بیایید کاربرد RAM این حافظه های دوست داشتنی را با هم مرور کنیم. بسیاری از کاربران RAM را با فضای ذخیره سازی اشتباه می گیرند. به زبان ساده می توانید این گونه تصور کنید که رم ها مشابه با کاغذهایی هستند که روی میز خود دارید، در حالی که فضای ذخیره سازی آن دسته از کاغذهایی هستند که آنها را بایگانی کرده و زیر میزتان گذاشته اید.

سیستم کامپیوتر شما هرچه RAM بیشتری داشته باشد، می تواند از پس اجرای برنامه های بیشتری به طور همزمان بر آید. البته در عمل می توانید با میزان RAM کم نیز برنامه های زیادی را اجرا کنید، ولی در نهایت کامپیوترتان کند تر از حالت معمول می شود.

به این ترتیب می توان گفت که مشابه با مثال میز و کاغذ، اگر میز کوچکی داشته باشید (میزان رم پایین)، به واسطه فضای ناکافی برای کار با کاغذهای زیاد (اجرای برنامه های متنوع)، کارهایتان کند تر پیش می رود و به عبارتی به سختی می توانید آن کاغذی را که به دنبالش هستید پیدا کنید. به این ترتیب مجبور می شوید برخی از کاغذها را به فضای زیر میز منتقل کرده و مکرراً به آنها مراجعه کنید

با این حال اگر میز کارتان بیش از حد بزرگ باشد، تأثیری در سریع تر شدن فرایندهای کاریتان ندارد. به عبارت دیگر رم بیش از اندازه مورد نیاز، موجب سریعتر شدن کامپیوترتان نخواهد شد.

البته این نکته را نیز در نظر داشته باشید که اگر کامپیوتر قدیمی شما کند شده الزاما به این معنی نیست که با ارتقاء رم، سرعت بیشتری را تجربه خواهید کرد؛ ممکن است این موضوع به سایر قطعات یا حتی خرابی برخی از آنها مرتبط باشد.

کامپیوترهای امروزی از جمله لپتاپ ها و یا کامپیوترهای شخصی معمولاً میزان رم بین ۴ تا ۱۶ گیگابایت یا گاهی بیشتر دارند.

چه میزان رم برای هر کاربردی کافی است؟

به طور خلاصه می توان گفت که بسته به استفاده های متفاوت به میزان زیر رم نیاز دارید:

  • ۴ گیگابایت: معمولاً تنها در تبلت های اقتصادی این میزان را می بینید که برای کارکردهای ساده کافی است.
  • ۸ گیگابایت: در لپتاپ های اقتصادی برای سیستم عامل های ویندوز و کروم او اس.
  • ۱۶ گیگابایت: برای ویندوز و مک او اس این میزان عالی است، البته به شرطی که قصد اجرای بازی های پیشرفته را نداشته باشید. این میزان برای بیشتر افراد توصیه می شود.
  • ۳۲ گیگابایتمیزانی ایده آل برای بیشتر کارهای حرفه ای و اکثر بازی ها
  • ۶۴ گیگابایت و بیشتربرای ایستگاه های کاری که به منظور استفاده های خاصی ساخته شده اند و نیز برای افرادی که از کامپیوترشان به منظور کارهای حرفه ای استفاده می کنند.

اگر برای خرید رم با ظرفیت بیش از نیاز هزینه اضافه ای بپردازید، تنها پول خود را هدر داده اید. در عوض می توانید همین مبلغ اضافه را روی قطعات دیگری از جمله پردازنده یا کارت گرافیک خرج کنید.

برنامه های خورنده رم کدام برنامه ها هستند ؟

در بیشتر کامپیوترهای خانگی سیستم عامل و مرورگرهای اینترنت بیشترین میزان از این حافظه را استفاده می کنند. با این حال برخی از اپلیکیشن های دیگر و نیز بازی ها ممکن است از مجموع استفاده های دیگر نیز مقدار بیشتری استفاده کنند.

اگر رم بیشتری داشته باشید، می توانید تب های بیشتری در مرورگر خود باز کنید. البته باید این موضوع را نیز در نظر داشته باشید که برخی از وبسایت ها میزان فضای بیشتری از رم را اشغال می کنند.

همچنین نرم افزارها هرچه پیچیده تر می شوند، نیاز به فضای بیشتری از رم دارند. یک برنامه چت ساده یا بازی مین روب (Minesweeper) ویندوز میزانی نزدیک به صفر را اشغال می کنند. در حالی که یک پروژه عظیم در فوتوشاپ یا یک بازی با گرافیک بالا ممکن است در حد چندین گیگابایت از فضای رم را به خود تخصیص دهند.

در هنگام خرید رم به چه مواردی توجه کنیم؟

اگر تبلت یا لپتاپ می خرید، احتمالاً تنها می توانید حجم آن را انتخاب کنید، البته این مورد هم در صورتی امکان پذیر است که اصلاً انتخابی داشته باشید.

باید توجه داشته باشید که ارتقای رم لپتاپ ها گاهی کار چندان ساده ای نیست و حتی روی برخی لپتاپ های مدرن امروزی که رم ها روی مادربورد آنها تعبیه شده، به هیچ وجه امکان افزودن رم جدید یا تعویض با مدل های پر ظرفیت تر را ندارید. به همین دلیل باید در هنگام خرید لپتاپ میزان رم مورد نیاز خود را به دقت تخمین زده و احتمالاً باید قید ارتقای این قطعه را نیز بزنید. ولی در مورد کامپیوترهای رومیزی شرایط فرق می کند.

به عبارت دیگر اگر قصد دارید برای کامپیوتر جدید خود RAM تهیه کنید یا قصد ارتقای رم فعلی را دارید باید به برخی مشخصات آن توجه کنید. تقریباً تمامی مادربوردهای کامپیوترهای شخصی امروزی از چند درگاه RAM بهره می برند و می توانید تعداد، ۲، ۴، ۶ یا بیشتر ماژول RAM را روی آن نصب کنید. با این حال سوالی که پیش می آید این است که چه ماژول رمی خریداری کنیم؟

اجازه دهید این موضوع را در دو بخش بررسی کنیم. ابتدا حالتی را در نظر می گیریم که قصد بستن یک کامپیوتر جدید و انتخاب RAM برای آن را دارید و سپس شرایطی را بررسی خواهیم کرد که می خواهید RAM فعلی کامپیوتر خود را ارتقا دهید.

انتخاب رم برای کامپیوتر رومیزی جدید

در هنگام خرید کامپیوتر جدید باید ابتدا مادربورد و پردازنده خود را انتخاب کرده و به تناسب مادربورد، RAM مورد نیاز را انتخاب کنید. در انتخاب این قطعه باید به موارد زیر توجه داشته باشید.

  • ظرفیت RAM
  • نوع RAM مثلا DDR3,DDR4,DDR5
  • پشتیبانی مادربورد از تعداد کانال های متعدد از جمله Dual Channel و …
  • باس پشتیبانی شده RAM

در هنگام انتخاب RAM یکی از مهمترین مسائل حجم مورد نیازتان است که این مورد را به طور خلاصه بررسی کردیم. درباره سه مورد دیگر باید به همخوانی آنها با مادربورد توجه کنید. اطلاعات مرتبط با مواردی که در ادامه توضیح می دهیم را می توانید در سایت سازنده مادربورد، دفترچه یا روی جعبه آن مشاهده کنید. همچنین معمولاً برخی از اطلاعات مرتبط با RAM های پشتیبانی شده روی سطح برخی از مادربوردها درج می شود.

مورد دوم به نوع RAM باز می گردد.مثلا از نوع DDR4 , DDR3 ویا DDR5 هستند. در صورتی که مادربورد مورد نظرتان از رم DDR4 پشتیبانی می کند، امکان نصب رم های دیگر (مثلاً DDR3) را ندارید. به عبارت دیگر در مورد این بخش باید دقیقاً همان موردی را انتخاب کنید که مادربودرتان از آن پشتیبانی می کند.

نکته بعدی تعداد کانال های پشتیبانی شده توسط مادربورد برای رم است. اکنون تقریباً تمامی مادربودرهای موجود در بازار از رم های دو کاناله پشتیبانی می کنند.

هنگامی که روی مادربوردهای با پشتیبانی از Dual Channel یا کانال های دوگانه، به تعداد زوج رم نصب می کنید، در واقع دو مسیر ارتباطی بین مجموعه رم ها با سایر بخش ها از جمله چیپست اصلی مادربورد و در نتیجه پردازنده را در ایجاد کرده اید.

در این شرایط قطعاً کارایی سیستمتان نسبت به حالتی که تنها از یک کانال بهره ببرید افزایش قابل توجهی خواهد یافت. به همین دلیل شدیداً پیشنهاد می شود که روی این مادربوردها رم هایی با تعداد زوج نصب کنید.

به این منظور می توانید بسته های RAM موجود بازار را خریداری کنید که در تعداد زوج عرضه می شوند. با این حال در نهایت باید توجه داشته باشید که نحوه نصب RAM ها هم اهمیت دارد.

به عنوان نمونه در دفترچه یک مادربورد با پشتیبانی از رم های Dual Channel که در بالا مشاهده می کنید، اشاره شده که در صورت تمایل برای تعبیه یک، دو یا ۴ ماژول رم، باید در کدام اسلات ها RAM را نصب کرد. در بسیاری از مادربوردها در صورتی که از راهنمای دفترچه پیروی نشود، ممکن است سیستم به درستی بالا نیامده و قابل استفاده نباشد یا رم ها به صورت دو کاناله کار نکنند که در این صورت کارایی به میزان زیادی کاهش می یابد.

مورد دیگر باس RAM است که معمولاً به دو صورت بیان می شود:

  • با عددی که نشان دهنده باس رم است و پس از نوع RAM می آید: به عنوان نمونه DDR4-1600 که نشان دهنده نوع RAM و با سرعت داده ۱۶۰۰ مگا ترنسفر در ثانیه (MT/s) یا به عبارتی میلیون انتقال در هر ثانیه است. این عدد دو برابر کلاک باس ورودی خروجی رم است. در مثال فوق کلاک باس ورودی یا به طور ساده تر فرکانس رم برابر با ۸۰۰ مگاهرتز (MHz) است. البته گاهاً در بازار ایران به اشتباه همین رم را ۱۶۰۰ با فرکانس ۱۶۰۰ مگاهرتز می خوانند.حافظه های DDR5 هم به مراتب سریعتر از نسل قبل خود هستند.
  • به نام ماژول (Module Name) که به صورت عددی بعد از عبارت «PC» و سپس یک عدد نشان دهنده نوع رم DDR می آید. نام ماژول در واقع اشاره به سرعت انتقال لحظه ای بر اساس مگابایت در ثانیه (MB/s) دارد.

به طور خلاصه می توان یک مورد را مثال زد: DDR3-1066 اشاره به حافظه از نوع DDR3 دارد که سرعت داده آن ۱۰۶۶ مگا ترنسفر در ثانیه است. همچنین همین حافظه به صورت PC3-8500 نیز نمایش داده می شود که نشان دهنده DDR3 و با همان فرکانس است که البته به این طریق به راحتی می توان سرعت انتقال لحظه ای آن (۸۵۰۰ مگابایت در ثانیه) را نیز دریافت. با این حال اکنون نحوه نمایش اول (DDR3-1066) در بین کاربران و فروشنده ها در ایران مرسوم تر است.

حافظه های DDR3 در انواع با نرخ داده ۸۰۰ الی ۲۱۳۳ مگا ترنسفر در ثانیه عرضه می شوند در حالی که مدل های DDR4 با نرخ داده ۱۶۰۰ تا ۳۲۰۰ ارائه می شوند.

البته باید اشاره کرد که قابلیت های دیگری از جمله XMP نیز وجود دارد که بر اساس آن می توان سرعت کارکرد حافظه ها را افزایش داد که در این مطلب به آنها نمی پردازیم. علاوه بر این ها در لپتاپ ها انواع دیگری از رم ها از جمله DDR3L نیز وجود دارد که تفاوت هایی با رم های دیگر دارد.

هر چه ظرفیت RAM بیشتر و باس رم بالاتر باشد، بر قیمت آن افزوده می شود. همچنین رم های جدید تر از جمله DDR5 نسبت به نمونه های قدیمی تر از جمله DDR4 معمولاً قیمت بالاتری دارند.

از برندهای معروف رم ها می توان به کورسِیر، جی اسکیل، کینگ استون، پَتریوت، اِی دیتا، کروشال، PNY، سوپر تلنت، OCZ، ماشکین و … اشاره کرد. عمده ترین تفاوت حافظه های تولید کننده های مختلف به طراحی ظاهری آنها مرتبط است.

بعضی از حافظه ها از هیت سینک های ویژه ای برای خنک کردن چیپ ها بهره می برند که البته معمولاً زیباتر هم به نظر می رسند. در نهایت برای خرید RAM علاوه بر توجه به مواردی که ذکر شد، آن نمونه ای را در نظر بگیرید که بهترین سرعت باس را با بهترین قیمت ارائه می دهد.

انتخاب رم برای ارتقای کامپیوتر رومیزی

در انتخاب RAM به منظور ارتقای کامپیوتر فعلی ابتدا باید برای سوالات زیر پاسخی پیدا کنید:

  • نوع RAM پشتیبانی شده توسط مادربودر چیست؟
  • باس RAM پشتیبانی شده توسط مادربودر چه قدر است؟
  • مادربورد چند اسلات RAM خالی دارد؟
  • RAM فعلی چه باس و حجمی دارد؟
  • برند سازنده RAM فعلی چیست؟
  • مادربورد از چه ظرفیت RAM پشتیبانی می کند؟

برای اینکه از نوع و باس RAM پشتیبانی شده توسط مادربورد اطلاع پیدا کنید، می توانید جعبه آن را مشاهده کرده یا به دفترچه یا وبسایت آن مراجعه کنید. همچنین می توانید با مشاهده مادربورد دریابید که چند اسلات رم خالی وجود دارد.

پس از آن و در صورتی که اسلات خالی در اختیار داشتید، باید رم فعلی را بررسی کنید. رمی که خریداری می کنید قطعاً باید از نوع مشابه با نوع فعلی و پشتیبانی شده توسط مادربورد باشد. به عنوان مثال DDR4. برای نصب رم جدید روی اسلات های مادربورد نیز به دفترچه راهنمای آن مراجعه کنید. در مورد ظرفیت قابل پشتیبانی رم توسط مادربورد نیز می توانید به سایت سازنده یا دفترچه مراجعه کنید.

شاید نیاز باشد رم قبلی را نیز جابجا کرده و در اسلات دیگری قرار دهید (در بالا در مورد این موضوع گفتیم). این مورد خصوصاً در زمینه بهره مندی از قابلیت هایی از جمله Dual Channel بسیار اهمیت دارد. پیشنهاد می کنیم که حجم رم جدید را نیز مشابه با نمونه فعلی انتخاب کنید، البته در این مورد معمولاً الزامی وجود ندارد.

همچنین توجه داشته باشید که اگر باس رمی که خریداری کردید با رم قبلی متفاوت بود، در نهایت مجموعه رم های شما با سرعت کند ترین رم یا به عبارتی با سرعت رمی که پایین ترین باس را دارد، کار خواهد کرد.

در گذشته بسیاری از رم های ساخت برندهای مختلف یا با باس های متنوع گاهی با یکدیگر سازگاری نداشتند و به این ترتیب با نصب نمونه های مختلف امکان بالا نیامدن سیستم و کارکرد همراه با اشکال آنها وجود داشت.

با این حال اکنون در بسیاری از مادربوردهای جدید این مشکلات حل شده. هر چند همچنان به احتمال کم ممکن است با نصب رم های جدید در کنار مدل های قدیمی به مشکلاتی در زمینه سازگاری ماژول ها بر بخورید.

در انتها باید گفت که اگر همه اسلات های رم پر بود می توانید قید استفاده از یک یا چندین ماژول رم فعلی را زده و رم های جدیدی برای کامپیوترتان تهیه کنید.

چطور از طریق نرم افزار اطلاعات رم ها را دریابیم؟

اگر علاقه دارید که از پردازنده و مادربورد و نیز رم های سیستم خود اطلاعات بیشتری داشته باشید می توانید از نرم افزار CPU-Z روی سیستم عامل ویندوز استفاده کنید. در ادامه تنها به بررسی بخش هایی از این نرم افزار خواهیم پرداخت که به رم ها مربوط هستند.در سربرگ «Memory» اطلاعات کلی از رم پشتیبانی شده (در اینجا DDR4) به همراه شرایط کارکرد صحیح کانال ها (در اینجا Dual Channel) نمایش داده می شود. همچنین حجم کلی رم های فعلی (16 گیگابایت) نشان داده شده. فرکانس رم نیز در بخش «DRAM Frequency» با عدد ۱۰۶۳٫۶ یا به طور حدودی ۱۰۶۶ مگاهرتز مشخص شده است.

در سر برگ «SPD» می توان از مشخصات هر یک از رم های نصب شده روی اسلات ها اطلاع یافت. به عنوان نمونه در اینجا نوع رم نصب شده در اسلات اول، DDR4 است و ظرفیتی ۸ گیگابایتی دارد. باس آن نیز حدود ۲۱۳۳ (معادل با فرکانسی در حدود ۱۰۶۶ مگاهرتز) است. با این حال توجه داشته باشید که ممکن است در بخش «Slot» گزینه ای خالی نشان داده شود که نشان از وجود یک اسلات خالی در مادربوردتان باشد، در حالی که امکان ارتقا آن وجود نداشته باشد. این حالت معمولاً در برخی از لپتاپ ها به چشم می خورد.

چگونه رم کامپیوتر را نصب یا تعویض کنیم؟

تعویض رم یکی از ساده ترین کارها در ارتقای سخت افزار است. پس از اینکه اطمینان یافتید رم مناسب را خریداری کرده اید، مراحل زیر را انجام دهید:

  • کامپیوتر را خاموش کرده و از برق بکشید.
  • تمامی کابل های متصل به بیرون کیس را از آن جدا کنید.
  • درب کناری کیس را باز کنید. حالا به مادربورد دسترسی پیدا کرده اید.
  • اسلات های رم معمولاً در کنار پردازنده قرار دارند. روی پردازنده معمولاً یک هیت سینک خنک کننده به همراه یک فن نصب شده، البته کاری به آن نداشته باشید.
  • اگر نیاز به بیرون آوردن رم های قبلی دارید، به سادگی با فشار روی گیره های دو طرف رم، آن را آزاد کنید. با آزاد شدن هر دو گیره، رم اندکی به بالا می جهد و می توانید آن را از جای خود خارج کنید. اگر هم می خواهید در اسلاتی خالی رمی را قرار دهید، به سادگی هر دو گیره را به طرفین باز کنید. در شکل بالا مشاهده می کنید که اسلات پایینی باز و اسلات بالایی بسته است.
  • گرد و خاک های اسلات ها را با دمنده باد (و نه سشوار داغ!) یا با دور کم جارو برقی پاک کنید.
  • حالا می توانید رم های جدید را در جای خود قرار دهید. در این مرحله فراموش نکنید به روشی که در بالای مطلب گفتیم، از دفترچه راهنمای سازنده مادربورد تبعیت کنید تا رم ها را در اسلات های صحیح نصب کنید.
  • در زیر RAM ها شکاف (یا شکاف هایی) وجود دارد که باید در برآمدگی میان اسلات قرار گیرد. این بریدگی در میانه RAM قرار ندارد و اندکی به یک سو نزدیک تر است. توجه کنید که بریدگی RAM با برآمدگی اسلات منطبق باشد.
  • در نهایت RAM را با دو انگشت در جای خود فشار دهید و سپس گیره ها را به جای خود باز گردانید تا مشابه با شکل بالا RAM در جای خود قفل شود.
  • درب کیس را ببندید، کابل ها را وصل کرده و کامپیوتر را روشن کنید. در این مرحله ممکن است کامپیوترتان پیش از بالا آمدن ویندوز بارها به صورت خودکار ری استارت شود تا RAM را بشناسد.
  • در نهایت می توانید پس از بالا آمدن سیستم عامل از طریق برنامه CPU-Z که قبل تر توضیح دادیم یا از طریق بایوس سیستم از شناسایی صحیح ماژول ها و مشخصات دقیق آنها اطلاع پیدا کنید.

جمع بندی

در حالی که RAM از قطعات نه چندان گران قیمت در کامپیوترهای شخصی به حساب می آید، و به راحتی قابل ارتقا است، شاید خرید RAM های با حجم بالا وسوسه کننده باشد، ولی در این زمینه چندان هم ولخرجی نکنید. شاید این مبلغ را بتوانید صرفه جویی کرده یا حتی برای خرید تجهیزات مهم دیگری از جمله پردازنده یا کارت گرافیک هزینه کنید.

برای بیشتر گیمرها ۳۲ گیگابایت رم کافی به نظر می رسد و اگر معمولاً کارهایی از قبیل تماشای سرویس های تلویزیون اینترنتی را با کامپیوتر خود انجام می دهید، ۱۶ گیگابایت نیز برایتان کافی خواهد بود.

اگر لپتاپ یا کامپیوتر رومیزی شما امکان ارتقای RAM در آینده را فراهم می کند، شاید نگرانی چندانی در هنگام خرید سیستم خود نداشته باشید، چرا که در آینده می توانید به راحتی آن را ارتقا دهید.

در نهایت با اطلاع از مشخصات فنی مادربورد خود می توانید مناسب ترین RAM را برای سیستم کامپیوترتان انتخاب کنید یا حتی رم کامپیوتر فعلی را ارتقا دهید

دیدگاهتان را بنویسید